Πανδαιμόνιο (Pandaemonium, 2000)

Περί λογοτεχνικών βραβείων & λοιπών (σύγχρονων & διαχρονικών) δαιμονίων

Στην ιδιότυπη κινηματογραφική βιογραφία Πανδαιμόνιο (Pandaemonium, 2000) του Julien Temple, ο Άγγλος ποιητής Samuel Taylor Coleridge (Linus Roache) μετατρέπεται, άθελά του, στον μεγαλύτερο λογοτεχνικό "αντίζηλο" του γείτονα και πολύ στενού του φίλου William Wordsworth (John Hannah), όταν και οι δυο βρίσκονται υποψήφιοι - μαζί με τον κοινό τους φίλο Robert Southey (Samuel West) - για το Βασιλικό Βραβείο Ποίησης, στη θέση του Sir Walter Scott που το αποποιήθηκε λόγω της αναξιοκρατίας στους πνευματικούς κύκλους της εποχής.

Αποφασισμένος να κερδίσει που να χαλάσει ο κόσμος, ξεχνώντας και φιλίες και όλα, ο Wordsworth βάζει λυτούς και δεμένους ώστε να ακυρωθεί η υποψηφιότητα του Coleridge (τον Southey προφανώς δεν τον λογάριαζε για αξιόλογο ανταγωνιστή) - ο οποίος, ως αγνός και "φευγάτος" οραματιστής αφοσιωμένος ολοκληρωτικά στην τέχνη του, δεν θα μπορούσε να αδιαφορεί περισσότερο για το βραβείο, ούτε υποψιάζεται καν τη δολιότητα του άλλου.

Ισχυρή Έλξη (Little Ashes, 2008)

Μικρές στάχτες, μεγάλες φωτιές

"Μικρές στάχτες" (κατά λέξη μετάφραση του αγγλικού τίτλου της ταινίας, Little Ashes) είναι η απόδοση της ισπανικής ονομασίας - Cenicitas - ενός από τους πρώτους (1928) πίνακες όπου ο ζωγράφος Salvador Dali άρχιζε να πειραματίζεται με τον υπερρεαλισμό σε συνδυασμό με τον κυβισμό και τις αναγεννησιακές τεχνικές, ανακαλύπτοντας - και αποκαλύπτοντας - την εμβρυϊκή φάση του χαρακτηριστικού του ύφους. Ο πίνακας αυτός (που ο Dali τον είχε αρχικά ονομάσει Η Γέννηση της Αφροδίτης, ενώ αργότερα τον παρουσίασε σε συλλογική έκθεση στο Παρίσι με τον τίτλο Οι Άκαρπες Απόπειρες) έγινε η αφορμή να γνωριστεί ο ζωγράφος με άλλες δυο εμβληματικές μορφές της Ισπανίας, το μελλοντικά διάσημο σκηνοθέτη Luis Bunuel (Η Ωραία της Ημέρας, Το Φάντασμα της Ελευθερίας) και τον ήδη γνωστό και αγαπητό στους πνευματικούς κύκλους της Γρανάδα, ποιητή και θεατρικό συγγραφέα Federico Garcia Lorca.

The Durrells (Season 1, 2016)

Ο κοινωνικός βιότοπος ενός γεννημένου επιστήμονα

Φρέσκια, χαριτωμένη στο σύνολό της, αν και όχι αυστηρά πιστή τηλεοπτική μεταφορά της λεγόμενης Τριλογίας της Κέρκυρας, δηλαδή των τριών αυτοβιογραφικών μυθιστορημάτων (Η Οικογένειά μου & Άλλα Ζώα, Birds, Beasts & Relatives και The Garden of the Gods) του Άγγλου φυσιολάτρη και φυσιοδίφη Gerald Durrell (μικρότερου αδελφού του φιλέλληνα συγγραφέα Lawrence Durrell) που αφηγούνται την πενταετή παραμονή της πολυμελούς οικογένειάς του στη μεσοπολεμική Κέρκυρα. Μιας οικογένειας που παρά τις συχνά εξωφρενικές εκκεντρικότητες των μελών της - του παθιασμένου με τα ζώα δεκάχρονου Gerry (Milo Parker), της ανασφαλούς και υποχόνδριας έφηβης Margo (Daisy Waterstone), του μανιώδους κυνηγού Leslie (Callum Woodhouse) και του επίδοξου, τότε, συγγραφέα και σαρκαστή των πάντων Larry (Josh O'Connor) - κατόρθωσε να παραμείνει αγαπημένη και ενωμένη χάρη στην ιώβεια υπομονή, το προοδευτικό πνεύμα και τη διπλωματία της ακόμα νέας και ωραίας χήρας κ. Durrell (Keeley Hawes). Απαστράπτουσα φωτογραφία (James Aspinall & Julian Court), γλυκιά μουσική (Ruth Barrett) και αβίαστα κεφάτες ερμηνείες, με ιδιαίτερα όμορφη έκπληξη την παρουσία, σε πρωταγωνιστικούς ρόλους, των "δικών" μας Αλέξη Γεωργούλη (κοσμογυρισμένος ταξιτζής Σπύρος Χαλικιόπουλος) και Γιώργου Καραμίχου (Δρ. Θεόδωρος Στεφανίδης, φίλος και μέντορας του μικρού Gerry) - οι οποίοι συμπορεύονται άψογα με το αγγλικό cast, μην έχοντας να του ζηλέψουν το παραμικρό. Οι επίσης εξαιρετικοί καρατερίστες Anna Savva (Lugaretzia), James Cosmo (καπετάνιος Creech), Ulric von der Esch (Sven) και η παλαίμαχη ντίβα Leslie Caron (κοντέσα Μαυρουδάκη), μητέρα ενός από τους παραγωγούς (Christopher Hall), υπογραμμίζουν το γραφικό όσο και κοσμοπολίτικο χρώμα του ελληνικού νησιού, όπως και του ίδιου του σίριαλ. Γνώστης ήδη του θέματος, καθότι υπεύθυνος και για το σενάριο της εξίσου ευχάριστης, βασισμένης στο ομότιτλο βιβλίο ταινίας του 2005 Η Οικογένειά μου & Άλλα Ζώα, ο σεναριογράφος Simon Nye (Hardware, Doctor Who) ελίσσεται δεξιοτεχνικά μέσα κι έξω απ' το πρωτότυπο κείμενο, επανορθώνοντας για τις όποιες του "απιστίες" με την άνεση της εμπειρίας και την ειλικρίνεια της αγάπης του προς το κλασικό αυτό έργο. Ένα καλόδεχτα δροσερό διάλειμμα από την καθημερινή μαυρίλα, ό,τι πρέπει για μια νοερή, αναζωογονητική καλοκαιρινή "απόδραση".

Το Κοράκι (The Raven, 2012)

Στο μυαλό του Edgar Allan Poe

Στις 3 Οκτωβρίου του 1849, ο συγγραφέας Edgar Allan Poe βρέθηκε να περιφέρεται ρακένδυτος στους δρόμους της Βαλτιμόρης, παραληρώντας και ανήμπορος να περιγράψει τι του είχε συμβεί. Λίγο αργότερα ξεψύχησε στο νοσοκομείο, σε ηλικία σαράντα μόλις ετών. Επισφραγίζοντας την ιδιοφυή μοναδικότητα του έργου του όσο και την αντισυμβατικότητα της ίδιας της σύντομης ζωής του, οι ανεξήγητες (ακόμα και ως σήμερα) συνθήκες του θανάτου του έδωσαν το έναυσμα σε πλήθος δημιουργών να εξερευνήσουν κάθε είδους πιθανή ή απίθανη εκδοχή: προβλήματα υγείας, εθισμών και καταχρήσεων, ερωτικές και συναδελφικές αντιζηλίες, πολιτικές πλεκτάνες, αστικούς μύθους, θεωρίες συνωμοσίας και... εξωκοσμικές παρεμβάσεις. Μονάχα μέσα στην τελευταία οκταετία - μια και ελλείψει πρωτότυπων ιδεών, η βιομηχανία του θεάματος το έχει ρίξει στα remake και τις βιογραφίες - γυρίστηκαν τρεις ταινίες με ανάλογο θέμα: The Death of Poe του Mark Redfield (2006), Twixt του Francis Ford Coppola (2011) και το περί ου ο λόγος Κοράκι από το σκηνοθέτη του V for Vendetta, James McTeigue (2012), το οποίο δανείζεται τον τίτλο του από το εμβληματικό ποίημα του Poe. Στα ίχνη του Amadeus του Milos Forman (1984), όπου η εικασία για τo επίσης πρόωρο και ανεξιχνίαστο τέλος του Mozart παίρνει τη μορφή σχεδόν καθαρόαιμου ψυχολογικού thriller, η τηλεοπτική σεναριογράφος και παραγωγός Hannah Shakespeare (καμιά συγγένεια με το Βάρδο;) και ο ηθοποιός Ben Livingston (στην πρώτη του σεναριακή απόπειρα) πλέκουν πραγματικά βιογραφικά και ιστορικά στοιχεία με ένα υποθετικό ρομάντζο και την αναπόφευκτα προβλέψιμη, αν όχι και λιγάκι αφελή ιστορία αρρωστημένης εμμονής και φονικών παιχνιδιών μυαλού, που μετατρέπουν εκβιαστικά τον καλλιτέχνη σε ήρωα και "εκτελεστή" των γεννημάτων της φαντασίας του. Ελκυστικό οπτικά και με πλοκή αρκετά συμπαγή ώστε να κρατά το ενδιαφέρον, Το Κοράκι μπορεί να μην εκπληρώνει όλες τις υποσχέσεις του, σώζεται όμως με το παραπάνω χάρη στην ωραία φωτογραφία (Danny Ruhlmann), τα προσεγμένα εφέ του και τη χημεία του πολυτάλαντου και πολυπράγμονα John Cusack (Μεσάνυχτα στον Κήπο του Καλού και του Κακού, Στο Μυαλό του John Malkovich) ως Poe με τους συμπρωταγωνιστές του Alice Eve (Emily Hamilton) και Luke Evans (ο οποίος κλέβει την παράσταση ως απροσδόκητα ανοιχτόμυαλος και συνεργάσιμος για τα μυθοπλαστικά στερεότυπα υπαστυνόμος Fields). Η αλήθεια βέβαια είναι πως από άποψη ερμηνείας, ο κατά κανόνα ευέλικτος Cusack δείχνει σαν να μην έχει "οικειοποιηθεί" επαρκώς το ρόλο του (ίσως επειδή - σκόπιμα, άραγε; - τον έβαλαν να παραστήσει τον Robert Downey Jr. στον Sherlock Holmes). Πάντως, το έργο στο σύνολό του είναι καλοφτιαγμένο και το δίωρο "φεύγει" αγόγγυστα (για τους φίλους του είδους τουλάχιστον).

Haunted Summer (1988)

Το βιογραφικό thriller που έχασε το δρόμο του

Απ' τις λιγότερο γνωστές και πιθανώς η πιο δυσεύρετη από τις κινηματογραφικές αναβιώσεις του καλοκαιριού του 1816, όταν οι νεαροί ποιητές Byron (Philip Anglim) και Shelley (Eric Stoltz), ο προσωπικός γιατρός και εραστής του Byron John Polidori (Alex Winter), η μελλοντική σύζυγος του Shelley, συγγραφέας Mary Wollstonecraft (Alice Krige) και η εξαδέλφη της Claire Clairmont (Laura Dern) μαζεύτηκαν στην εξοχική βίλα του Byron στις όχθες της γαλλοελβετικής λίμνης Λεμάν, για να περάσουν τις διακοπές τους διαβάζοντας και γράφοντας ποίηση και ιστορίες τρόμου και επιδιδόμενοι σε παντός είδους πειραματισμούς και καταχρήσεις (το φημισμένο μυθιστόρημα Frankenstein ή Ο Σύγχρονος Προμηθέας της Mary Shelley και η νουβέλα The Vampyre του Polidori, στην οποία βασίστηκε όλη η μετέπειτα λογοτεχνική μυθολογία περί βρυκολάκων, Θρυλούνται ως αποκυήματα των επεισοδιακών αυτών "συνεδριών"). Σε αντίθεση με τον καθαρά ακαδημαϊκό χειρισμό του θέματος από τον Ισπανό Gonzalo Suarez (La Loba y la Paloma, El Detective y la Muerte) στο Remando al Viento της ίδιας χρονιάς, ο Τσέχος σκηνοθέτης Ivan Passer (Law and Disorder, The Wishing Tree) προτιμά να κλείσει το μάτι στον Ken Russell (ο οποίος δυο χρόνια πριν είχε ταράξει τα νερά με τον άκρατο ερωτισμό και την ξεσαλωμένη φαντασία του Gothic του), διασκευάζοντας το ψευδοϊστορικό μυθιστόρημα Haunted Summer της Αμερικανίδας βιογράφου διασημοτήτων Anne Edwards. Άνισο όπως και οι ευγενώς φιλόδοξες προθέσεις του Passer, το αποτέλεσμα αδυνατεί να ξεφύγει από τον καθωσπρεπισμό ενός ρομάντζου εποχής που δεν τολμά να αγγίξει παρά με το γάντι τις "επικίνδυνες" περιοχές της πλοκής του. Η μάλλον θεατρική υφή των ερμηνειών και της όλης αισθητικής του φιλμ θα μπορούσε ίσως να αξιοποιηθεί ως άποψη αντί να συμβάλλει απλώς στη "σιδερωμένη" χλιαρότητα του συνόλου, που ελάχιστα μετριάζεται από τα φροντισμένα πλάνα της ομαδικής παράκρουσης προς το τέλος. Ωραία, αν και κάπως ψυχρή η μουσική του Christopher Young (Ο Εξορκισμός της Emily Rose, Μεθυσμένο Ημερολόγιο).

Πανδαιμόνιο (Pandaemonium, 2000)

Το όραμα και η αγωνία της ποιητικής έκφρασης

Ριζοσπαστικά μοντέρνα προσέγγιση της φλογερής φιλίας ανάμεσα σε δυο "ιερά τέρατα" των ευρωπαϊκών γραμμάτων και πρωτεργάτες του ρομαντικού κινήματος, τους Άγγλους ποιητές Samuel Taylor Coleridge και William Wordsworth, η οποία έληξε άδοξα μαζί με τη συνεργασία τους μόλις ο δεύτερος άρχισε να εποφθαλμιά το Βασιλικό Βραβείο Ποίησης. Ο κατά δική του ομολογία ένθερμος θαυμαστής του Coleridge, σκηνοθέτης Julien Temple (Στον Πλανήτη Γη τα Κορίτσια Είναι Εύκολα, Η Γοητεία της Οργής) και ο σεναριογράφος Frank Cottrell Boyce (Το Φιλί της Πεταλούδας, Κωδικός 46) μεροληπτούν αφειδώς υπέρ του, στηλιτεύοντας την ιδιοτελή φιλοδοξία και την ατιμία, τελικά, του Wordsworth απέναντι σ' έναν γνήσια χαρισματικό άνθρωπο που του πρόσφερε χωρίς όρους ή όρια την εκτίμηση, την εμπιστοσύνη και την αγάπη του. Με σεβαστή προϋπηρεσία στα μουσικά ντοκιμαντέρ, ο Temple τολμά να αψηφήσει την ιστορική ακρίβεια για να δώσει στο βιογραφικό αυτό δράμα τη μορφή ενός εκτεταμένου βιντεοκλίπ γυρισμένου με σχεδόν βέβηλα σύγχρονη τεχνοτροπία και αισθητική, μπαίνοντας κυριολεκτικά στο μεγαλοφυώς "λοξό" μυαλό του ήρωά του και απεικονίζοντάς τον σαν έναν επαναστάτη ροκά αιώνες μπροστά απ' την εποχή του, που η οραματική του σχιζοφρένεια και η εξάρτηση από τα παραισθησιογόνα τον περιθωριοποίησαν και τον απομόνωσαν από τον κοινωνικό αλλά και τον οικογενειακό του περίγυρο. Συνταρακτικοί οι Linus Roache (Ο Ιερέας, Τα Φτερά της Αγάπης) και John Hannah (Τέσσερις Γάμοι και Μια Κηδεία, Οι Λέξεις) ως Coleridge και Wordsworth αντίστοιχα, όπως και η Emily Woof (Άντρες Έτοιμοι για Όλα, Velvet Goldmine) στο ρόλο της επίσης ποιήτριας, υπερευαίσθητης και ονειροπαρμένης Dorothy (μικρότερης αδελφής του Wordsworth, του οποίου η ηθοποιός είναι μάλιστα μακρινή συγγενής), πλαισιωμένοι ιδανικά από τη λαγαρή φωτογραφία του John Lynch (Incubus, Comes a Bright Day), το "ξεχαρβαλωμένο" μοντάζ του Niven Howie (Δυο Καπνισμένες Κάνες, Γυρίστε το Γαλαξία με Οτοστόπ) και την υφολογικά ευέλικτη μουσική του Dario Marianelli (V for Vendetta, Εξιλέωση).

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Αναλυτικότερη παρουσίαση της ταινίας ΕΔΩ.

The Broken Tower (2011)

Ο (φαύλος) κύκλος των καταραμένων ποιητών

Ασπρόμαυρη "συναισθηματική βιογραφία" του αυτόχειρα ποιητή Hart Crane από τον πολυπράγμονα James Franco (Pineapple Express, Milk) - ο οποίος την προηγούμενη χρονιά (στο κριτικά αμφιλεγόμενο Ουρλιαχτό) είχε ενσαρκώσει άλλο ένα ανήσυχο και βασανισμένο πνεύμα της σύγχρονης αμερικανικής ποίησης, τον Allen Ginsberg - στην πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα μεγάλου μήκους. Αποτίνοντας διπλό φόρο τιμής σε έναν δημιουργό τον οποίο εμφανέστατα θαυμάζει, ο Franco αναλαμβάνει επίσης τον πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ μπαίνει συγχρόνως στον κόπο να μετριάσει την υποκειμενική διάθλαση του βλέμματός του μέσω μιας ελαφρώς αναφομοίωτης ντοκιμαντερίστικης αισθητικής. Ωστόσο, αν και σε γενικές γραμμές φροντίζει να μην υποπέσει στο... θανάσιμο αμάρτημα της γραφικότητας, η αναμέτρησή του με τη θυελλώδη μανιοκαταθλιπτική προσωπικότητα του ποιητή αποδεικνύεται μάλλον άνιση. Η αποσπασματική ροή της αφήγησης υποθέτω ότι αντικατοπτρίζει το διαταραγμένο ψυχισμό και την πνευματική σύγχυση του Crane (η οποία εντεινόταν από τον αλκοολισμό και την καταπίεση της αμφισεξουαλικότητάς του και ενίοτε διοχετευόταν και στους στίχους του), αλλά δεν βοηθά και τόσο τον "αδιάβαστο" θεατή να αντιληφθεί περί τίνος πρόκειται. Ο κινηματογραφικός Σπασμένος Πύργος (από το ομότιτλο τελευταίο ποίημα του Crane, το οποίο δημοσιεύτηκε λίγο πριν την αυτοκτονία του) είναι ένα πιθανώς ελκυστικό ως άσκηση ύφους κλείσιμο του ματιού στους μυημένους, ελάχιστα όμως πρόκειται να διαφωτίσει και ακόμα λιγότερο να κινήσει το ενδιαφέρον σε όποιον δεν γνωρίζει ήδη τη ζωή και το έργο του ποιητή.

Ο Lawrence της Αραβίας (Lawrence of Arabia, 1962)

Το αιματηρό υστερόγραφο μιας μυθιστορηματικής ζωής

Όποιος αφήνει τον πλανερό τούτο κόσμο γίνεται χαρτί ή μέταλλο - ανάλογα με το βαθμό διασημότητας. Σκέψη που έκανα παρακολουθώντας για νιοστή φορά, με κομμένη την ανάσα όπως κάθε φορά (και όχι μόνο χάρη στη συγκλονιστική ομορφιά και τις ανυπέρβλητες ερμηνείες του Peter O'Toole και του Omar Sharif - και τις απαράμιλλες παρουσίες και ερμηνείες γενικώς) τον πάντοτε απαράκαμπτο, ανεπανάληπτο Lawrence της Αραβίας. Το μαρτύριο της παρεξηγημένης ιδιοφυΐας, η άπατρις μοναξιά του απρόθυμου ήρωα μέσα στην απεραντοσύνη της άμμου, η ματαιότητα της φιλοδοξίας, το άδικο, "κερατιάτικο" τέλος ενός ανθρώπου ο οποίος βγήκε επανειλημμένα ζωντανός από την κόλαση της ερήμου για να σκοτωθεί σε τροχαίο δυστύχημα (που θεωρήθηκε από ορισμένους αυτοκτονία)... Ένα λαμπρό μυαλό που χρησιμοποιήθηκε σαν βολικό, αν και στην ουσία ανεπιθύμητο πιόνι από τους τότε "ρυθμιστές" της τύχης του κόσμου. Ο διθυραμβικός υπερτονισμός της παράτολμης γενναιότητας και της στρατηγικής οξυδέρκειάς του από τον David Lean (Σύντομη Συνάντηση, Η Κόρη του Ryan) σε θεαματικές σκηνές μάχης ουδέποτε επισκιάζει τη σκιαγράφηση των υπόλοιπων πτυχών της προσωπικότητάς του από τους σεναριογράφους Robert Bolt (Doctor Zhivago, Η Αποστολή) και Michael Wilson (Μια Θέση στον Ήλιο, Ο Πλανήτης των Πιθήκων), ούτε την τσεκουράτη, δίχως την παραμικρή απόπειρα εξωραϊσμού απεικόνιση της διεθνούς πολιτικής και διπλωματικής ίντριγκας που εκτυλισσόταν στο παρασκήνιο. Ένα αγέραστο μεγαθήριο του παγκόσμιου κινηματογράφου, το οποίο δεν πρέπει να λείπει από καμιά προσωπική ταινιοθήκη.